Luật Viên chức (sửa đổi) năm 2025: Sửa đổi, bổ sung toàn diện hướng tới xây dựng và phát triển đội ngũ viên chức chuyên nghiệp, trách nhiệm, chất lượng cao

Qua hơn 12 năm thực hiện Luật Viên chức năm 2010, được sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2019 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng trong quản lý viên chức, xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập; từng bước được hoàn thiện, đổi mới đáp ứng yêu cầu xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới. Tuy nhiên, để thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị trong phát triển đơn vị sự nghiệp công lập, đồng thời giải quyết bất cập, khó khăn, vướng mắc trong quá trình thi hành, cần thiết phải xây dựng, ban hành Luật Viên chức (sửa đổi). Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10 Quốc hội khoá XV, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Viên chức (sửa đổi) với nhiều điểm mới quan trọng, nhằm hướng đến xây dựng mô hình quản trị chuyên nghiệp, hiện đại trong đơn vị sự nghiệp công lập; phát triển đội ngữ viên chức chất lượng cao: có trình độ chuyên môn, có trách nhiệm, có đạo đức, từ đó phục vụ tốt hơn cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu của người dân, doanh nghiệp. Một số nội dung sửa đổi, bổ sung quan trọng như sau:

1. Sửa đổi khái niệm viên chức, phạm vi hoạt động và nguồn thu nhập:

Theo Điều 2 Luật Viên chức 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2019), viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc và hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập.

Còn tại Điều 1 Luật Viên chức 2025 quy định: Viên chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập và từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật. Như vậy, Luật Viên chức 2025 tiếp tục kế thừa khái niệm này nhưng bổ sung rõ nội dung “hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập và từ các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật”. Như vậy, quy định mới đã mở rộng cơ sở pháp lý về thu nhập của viên chức, tạo tiền đề cho việc thực hiện cơ chế trả lương theo hiệu quả công việc, thu nhập tăng thêm và gắn với mức độ tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập, nội dung mà Luật Viên chức 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2019) chưa quy định cụ thể.

2. Mở rộng quyền của viên chức về hoạt động nghề nghiệp và tham gia kinh doanh của viên chức

So với Luật Viên chức 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2019), Luật Viên chức 2025 đã có sự thay đổi rất lớn về quyền của viên chức trong hoạt động nghề nghiệp và hoạt động kinh doanh. Nếu trước đây, viên chức không được tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, thì Điều 13 Luật Viên chức 2025 đã cho phép viên chức được ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức, đơn vị khác nếu pháp luật về ngành, lĩnh vực không cấm, bảo đảm không xung đột lợi ích theo quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng, không trái với thỏa thuận tại hợp đồng làm việc và không vi phạm đạo đức nghề nghiệp; được hành nghề với tư cách cá nhân nếu pháp luật về ngành, lĩnh vực không cấm, bảo đảm không xung đột lợi ích theo quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng và không vi phạm đạo đức nghề nghiệp; và được góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, hợp tác xã, bệnh viện, cơ sở giáo dục, tổ chức nghiên cứu khoa học ngoài công lập.

Việc mở rộng quyền này đi kèm với yêu cầu không xung đột lợi ích và tuân thủ pháp luật về phòng, chống tham nhũng, tạo sự khác biệt rõ rệt so với luật hiện hành.

3. Quản lý viên chức theo vị trí việc làm:

         Luật Viên chức năm 2025 được ban hành trong bối cảnh yêu cầu đổi mới công tác cán bộ, nâng cao chất lượng đội ngũ viên chức và hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập ngày càng đặt ra cấp thiết. Luật đã thể hiện rõ tư duy đổi mới trong quản lý viên chức, gắn với yêu cầu đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Luật xác định rõ hệ thống vị trí việc làm trong đơn vị sự nghiệp công lập gồm ba nhóm: vị trí việc làm quản lý; vị trí việc làm chuyên môn, nghiệp vụ; và vị trí việc làm hỗ trợ. Việc phân định này nhằm gắn quản lý viên chức với cơ cấu lại đội ngũ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hiệu lực, hiệu quả hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập.

4. Hoàn thiện quy định về hợp đồng lao động:

         Luật Viên chức 2025 thì phân định rõ ba loại quan hệ hợp đồng, bao gồm hợp đồng làm việc đối với viên chức, hợp đồng lao động và hợp đồng dịch vụ. Cụ thể:

- Hợp đồng làm việc là sự thỏa thuận bằng văn bản giữa viên chức hoặc người được tuyển dụng vào làm viên chức với người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập về vị trí việc làm, tiền lương, chế độ đãi ngộ, điều kiện làm việc, quyền, nghĩa vụ và các nội dung khác có liên quan.

Căn cứ tính chất, yêu cầu nhiệm vụ, nguồn tài chính và nhu cầu về nguồn nhân lực của đơn vị sự nghiệp công lập, người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập quyết định theo thẩm quyền hoặc báo cáo cơ quan có thẩm quyền trước khi ký kết hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ để thực hiện các nhiệm vụ sau đây:

- Ký hợp đồng đối với chuyên gia, nhà khoa học, luật gia, luật sư giỏi, doanh nhân tiêu biểu, xuất sắc hoặc người có trình độ chuyên môn cao trong các ngành, lĩnh vực chiến lược, trọng điểm để thực hiện công việc của vị trí việc làm quản lý, điều hành, phát triển đơn vị sự nghiệp công lập hoặc thực hiện công việc của vị trí việc làm chuyên môn, nghiệp vụ;

- Ký hợp đồng để thực hiện công việc của vị trí việc làm hỗ trợ.

5. Đổi mới phương thức tuyển dụng viên chức:

Tại Điều 20 Luật Viên chức 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2019) quy định tuyển dụng viên chức chủ yếu thông qua thi tuyển hoặc xét tuyển.

Còn tại Điều 17 Luật Viên chức 2025 thì bổ sung hình thức tiếp nhận vào làm viên chức không qua thi tuyển đối với một số đối tượng như chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng, năng khiếu đặc biệt hoặc người có kinh nghiệm phù hợp với vị trí việc làm. Cụ thể, việc tuyển dụng viên chức được thực hiện thông qua hình thức: Thi tuyển; Xét tuyển đối với từng nhóm đối tượng theo quy định của Chính phủ. Ngoài hình thức tuyển dụng theo quy định trên, các đối tượng sau đây nếu đáp ứng ngay yêu cầu của vị trí việc làm thì thực hiện theo hình thức tiếp nhận vào làm viên chức:

- Chuyên gia, nhà khoa học, người có tài năng, năng khiếu đặc biệt, người có kinh nghiệm phù hợp;

- Người đang ký hợp đồng làm công việc tại đơn vị sự nghiệp công lập;

          - Các đối tượng khác theo quy định của pháp luật về ngành, lĩnh vực.

Luật Viên chức năm 2025 là bước cụ thể hóa quan trọng các Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, giáo dục đào tạo, y tế và các quy định mới về công tác cán bộ; thực hiện cơ cấu lại, nâng cao chất lượng đội ngũ viên chức gắn với vị trí việc làm; tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; hiệu quả hoạt động đánh giá dựa trên sản phẩm, kết quả công việc góp phần phát triển kinh tế - xã hội và phục vụ nhân dân trong giai đoạn mới.

 Phòng Pháp chế và Kiểm tra nội bộ