Hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ

Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp là nền tảng của hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và yêu cầu nâng cao chất lượng công bố khoa học hiện nay, việc tuân thủ các chuẩn mực liêm chính không chỉ là nghĩa vụ của mỗi nhà nghiên cứu mà còn là điều kiện tiên quyết để bảo đảm sự phát triển bền vững của khoa học và giáo dục đại học. Chính vì vậy, sau khi Luật Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 được ban hành và có hiệu lực thi hành, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Quyết định số 2557/QĐ-BKHCN ngày 25/5/2026 hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Đây được coi là tài liệu khung để các tổ chức khoa học và công nghệ cụ thể hoá thành quy tắc nội bộ và triển khai áp dụng trong phạm vi cơ quan, tổ chức. Cụ thể như sau:

Mục tiêu của việc ban hành Hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ

Nhằm cụ thể hoá các nguyên tắc liên quan đến liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ đã được quy định tại Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 và Nghị định số 262/2025/NĐ-CP ngày 14/10/2025 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Hướng dẫn này được ban hành nhằm mục tiêu bảo đảm tuân thủ liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong NCKH và phát triển công nghệ của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong toàn bộ quá trình hoạt động khoa học và công nghệ.

Ngoài ra, đây được coi là tài liệu khung, bao gồm các nội dung cơ bản có tính định hướng để các cơ quan tài trợ NCKH và phát triển công nghệ (cơ quan tài trợ), tổ chức khoa học và công nghệ ban hành hoặc hoàn thiện quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của mình để triển khai thực hiện. Qua đó, góp phần bảo vệ giá trị tri thức, phòng ngừa hành vi vi phạm về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp.

Trách nhiệm của cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ

Theo quy định tại khoản 2 Điều 7 Nghị định số 262/2025/NĐ-CP, các cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ có trách nhiệm ban hành, tổ chức  thực hiện và kiểm tra việc tuân thủ quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong cơ quan, tổ chức mình thông qua việc:

-       Tổ chức tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn, tập huấn định kỳ nội dung của quy tắc cho các tổ chức, cá nhân trực thuộc hoặc tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ thuộc phạm vi quản lý;

-       Thực hiện các biện pháp phòng ngừa vi phạm. Lồng ghép yêu cầu tuân thủ liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong quá trình thực hiện nghiệm vụ khoa học và công nghệ;

-       Thiết lập cơ chế rà soát nội bộ về dữ liệu, tác giả, trích dẫn, đồng thuận tham gia nghiên cứu, bảo mật dữ liệu, lưu trữ hồ sơ nghiên cứu;

-       Tổ chức kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong cơ quan, tổ chức;

-       Kịp thời tiếp nhận, tiến hành các biện pháp xác minh và có biện pháp xử lý phù hợp;

-       Cập nhật thông tin về các hành vi phạm trên Nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia.

Nội dung quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp

Cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ căn cứ vào tình hình thực tế để quy định các nguyên tắc liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp phù hợp với quy định tại Nghị định số 262/2025/NĐ-CP, bao gồm:

(1)  Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong quá trình đề xuất tài trợ, đặt hành và tham gia tuyển chọn nhiệm vụ KHCN;

(2)   Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ;

(3)  Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong xây dựng báo cáo khoa học và công bố khoa học;

(4)  Liêm chính khoa học trong xác lập quyền sở hữu trí tuệ

(5)  Liêm chính khoa học trong quá trình tư vấn, phản biện, đánh giá khoa học;

(6)  Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong ứng dụng kết quả nghiên cứu, đề xuất khen thưởng, sử dụng tài chính trong thực hiện nhiệm vụ KHCN;

(7)  Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong hoạt động hỗ trợ nâng cao năng lực KHCN

(8)  Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong thu thập, sử dụng, quản lý dữ liệu nghiên cứu

(9)  Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong trích dẫn

(10)     Liêm chính khoa học trong hoạt động xuất bản

(11)     Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp khi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI)

(12)     Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong hợp tác học thuật và hợp tác quốc tế.

Ngoài ra, Hướng dẫn cũng đề cập đến một số biện pháp phòng ngừa vi phạm và trách nhiệm của các chủ thể bảo đảm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp.

Quy trình tiếp nhận thông tin, tổ chức xác minh, kết luận và xử lý các hành vi vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp

Quy trình xem xét, xác minh được thực hiện theo Nghị định số 262/2026/NĐ-CP: khi nhận được thông tin về dấu hiệu vi phạm, cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ: (1) tổ chức xác minh sơ bộ; (2) thành lập hội đồng tư vấn gồm các cá nhân có quyền môn phù hợp, độc lập với nội dung vụ việc để tổ chức xác minh, làm việc với các bên liên quan; (3) xác định có hay không có hành vi vi phạm; và (4) ban hành kết luận về hành vi vi phạm trong thời hạn cụ thể do cơ quan quy định.

            Hành vi vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp có nhiều mức độ khác nhau và có thể do lỗi vô ý hoặc lỗi cố ý của người vi phạm. Chính vì vậy, cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ có thể căn cứ vào mức độ, yếu tố lỗi, hậu quả của vi phạm để có biện pháp xử lý phù hợp.

            Ngoài ra, nhằm đảm bảo tính công bằng, khách quan, quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp cần ghi nhận quyền khiếu nại, phản ánh, kiến nghị của cá nhân bị xem xét và bị kết luận có hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật về khiếu nại.

Các thông tin về vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp sẽ được cập nhật lên Nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia theo quy định của pháp luật./.

Phòng Pháp chế và Kiểm tra nội bộ