Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR) năm 1966

Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (International Convenant on Civil and Political Rights) (viết tắt là Công ước hoặc ICCPR) là một trong những điều ước quốc tế quan trọng nhất về quyền con người đã được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua cùng với Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa (International Convenant on Economic, Social and Cultural Rights – ICESCR) theo Nghị quyết số 2200 A (XXI) ngày 16/2/1966. Cùng với Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hoá năm 1966 (Công ước ICESCR) và Tuyên ngôn quốc tế nhân quyền năm 1948 (gọi tắt là Tuyên ngôn UDHR), Công ước ICCPR trở thành một trong ba trụ cột của Bộ luật Nhân quyền quốc tế - nhóm văn kiện nền tảng cho sự hình thành và phát triển các tiêu chuẩn nhân quyền cơ bản trên thế giới.

Với phạm vi điều chỉnh rộng, bao trùm tất cả các quyền dân sự và chính trị của cá nhân, Công ước ICCPR gồm 6 phần, 53 điều đã trở thành nền tảng pháp lý cho sự ra đời của các điều ước quốc tế chuyên biệt về sau như: Công ước về chống tra tấn và các hình thức trừng phạt, đối xử tàn bạo, vô nhân đạo hay hạ nhục người khác năm 1984; Công ước về xóa bỏ các hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ năm 1979; Công ước về quyền trẻ em năm 1989… Xuyên suốt 53 điều, Công ước ICCPR ghi nhận 01 quyền của tập thể (quyền tự quyết dành cho các dân tộc (Điều 1) và 18 nhóm quyền căn cốt, cơ bản gắn liền với mỗi cá nhân. Cụ thể như sau:

Phần 1(Điều 1): Công ước ICCPR ghi nhận quyền tự quyết của mọi dân tộc về thể chế chính trị, tự do phát triển kinh tế, xã hội và văn hoá cũng như tự do định đoạt tài nguyên thiên nhiên và của cải của mình, miễn là không làm phương hại đến các nghĩa vụ phát sinh từ hợp tác kinh tế quốc tế mà dựa trên nguyên tắc các bên cùng có lợi và các nguyên tắc của pháp luật quốc tế.

Phần 2 (Điều 2-5): Công ước quy định các quốc gia thành viên phải cam kết bảo đảm các quyền tự do, quyền bình đẳng giữa nam và nữ trong việc thực hiện tất cả các quyền dân sự và chính trị; không được hạn chế hoặc huỷ bỏ bất kỳ quyền cơ bản nào của con người mà đã được công nhận hoặc hiện đang tồn tại ở bất kỳ quốc gia thành viên nào của Công ước.

Phần 3 (Điều 6-27): Công ước ghi nhận các quyền cơ bản của con người, bao gồm quyền được sống (Điều 6); quyền không bị tra tấn, đối xử tàn bạo, vô nhân đạo (Điều 7-8); quyền được bảo vệ khỏi bị bắt, giam giữ tuỳ tiện (Điều 9); quyền tự do đi lại và cư trú (Điều 12); quyền được xét xử công bằng (Điều 14); quyền không bị phân biệt đối xử và bình đẳng trước pháp luật (Điều 15-16); quyền về đời sống riêng tư (Điều 17); quyền tự do tín ngưỡng và tôn giáo (Điều 18); quyền tự do ngôn luận (Điều 19); quyền tự do lập hội (Điều 21-22); quyền kết hôn và lập gia đình của nam và nữ đến tuổi kết hôn (Điều 23); quyền đối với trẻ em (Điều 24); quyền được tham gia vào đời sống chính trị (Điều 25).

Phần 4 (Điều 28-45): Công ước quy định về việc thành lập và hoạt động của Uỷ ban Quyền con người - cơ quan có nhiệm vụ giám sát việc thi hành Công ước. Các quốc gia thành viên Công ước phải có trách nhiệm đệ trình báo cáo về những biện pháp mà mình đã thông qua thể thực hiện các quyền được ghi nhận trong Công ước.

Phần 5 (Điều 46-47): quy định về việc giải thích Công ước không được làm phương hại đến các quy định của Hiến chương Liên hợp quốc và quyền của các dân tộc trong việc quyết định về tài nguyên của mình.

Phần 6 (Điều 48-53) quy định về việc ký kết, gia nhập, phê chuẩn, sửa đổi và hiệu lực của Công ước.

Việt Nam gia nhập Công ước ICCPR vào ngày 24/9/1982. Sau hơn 40 năm gia nhập, Việt Nam ngày càng đạt được nhiều thành tựu to lớn trong việc bảo vệ và phát huy quyền con người, quyền công dân. Hiến pháp năm 2013 đã đánh dấu bước tiến quan trọng của Việt Nam trong nhận thức về quyền con người cũng như trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong việc công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân trên tất cả các lĩnh vực. Từ khi gia nhập Công ước ICCPR đến nay, Việt Nam đã xây dựng, nộp Báo cáo quốc gia về tình hình thực thi Công ước ICCPR lần lượt vào các năm 1989, 2001 và 2017 và 2023. Việc nộp Báo cáo quốc gia đã thể hiện thiện chí của Việt Nam trong việc đảm bảo thực hiện các cam kết quốc tế.

Trong những năm gần đây, nhiều văn bản quy phạm pháp luật quan trọng về quyền con người đã được sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới. Những thành tựu về lập pháp, tổ chức thi hành pháp luật cùng những nỗ lực về cải cách tư pháp thời gian qua là yếu tố bảo đảm quan trọng về pháp lý để mọi người dân Việt Nam có cơ hội và điều kiện thuận lợi thụ hưởng đầy đủ các quyền dân sự, chính trị. Trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, các văn bản luật hiện hành đều có quy định cụ thể nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật như Bộ luật Dân sự năm 2015, Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Luật Hộ tịch năm 2014, Luật Quốc tịch năm 2025, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2025, Luật Người khuyết tật năm 2010, Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025,…Từ đó, có thể thấy những nỗ lực của Việt Nam trong việc đảm bảo thực hiện các cam kết của Việt Nam theo các điều ước quốc tế về quyền con người./.

Phòng Pháp chế và Kiểm tra nội bộ